حزب خلق مسلمان

حزب خلق مسلمان، حزب جمهوری اسلامی، مجلس خبرگان، ولایت فقیه، همه‌پرسی، آیت الله شریعتمداری.

حزب خلق مسلمان «که به هواداری از آیت الله شریعتمداری مشهور بود و با امام و اندیشه ولایت فقیه و حزب جمهوری اسلامی میانه‌ای نداشت»[1] از جمله احزابی به شمار می‌رود که در عرصه تحولات سیاسی- اجتماعی ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، نقش فراوان بازی کرد.

اگر چه این حزب در ابتدا به منظور تداوم آرمان‌های انقلاب اسلامی تاسیس گردید؛[2] اما، نسبت به روند امور در جمهوری اسلامی دیدگاهی متفاوت با امام (ره) داشت. در حقیقت می‌توان گفت که حزب خلق مسلمان در رقابت با حزب جمهوری اسلامی که توسط پیروان و یاران امام خمینی (ره) تشکیل شده بود،[3] شکل گرفت و از نوعی اسلام سیاسی لیبرال طرفداری می‌کرد.[4]

مواضع و عملکرد حزب:

1. مجلس خبرگان:

این حزب در ابتدا خواهان عدم شرکت در انتخابات مجلس خبرگان بود که در اثر مقاومت برخی از اعضای آن، برنامه شرکت نکردن در انتخابات عملی نشد و این حزب تنها توانست به اقلیتی در مجلس خبرگان دست پیدا کند. البته حزب خلق مسلمان، حزب جمهوری اسلامی را به تقلب متهم کرد و بدین ترتیب دور تازه‌ای از منازعات حزبی بین این دو آغاز شد. پس از انتخابات مجلس خبرگان، شکاف و دو دستگی در میان اعضای حزب بوجود آمد که در اثر این اختلافات برخی از آنان که با سیاست‌های انقلاب همسوئی داشتند، به گونه فردی و دسته جمعی از مسئولیت‌های خود در حزب استعفاء دادند.[5]

کناره‌گیری جمعی از بنیانگذاران حزب خلق مسلمان، اوضاع این حزب را آشفته کرد، ولی موجب انحلال این حزب نشد چرا که این حزب به پشتوانه حمایت آیت الله شریعتمداری و نفوذی که در منطقه آذری زبانها داشت، توانست به فعالیت‌های خود ادامه دهد. آیت الله شریعتمداری در ارتباط با استعفای جمع مذکور اینگونه اظهار نظر می‌کرد که «... البته اگر استعفای دسته جمعی هم داده باشند، در حزب تاثیری ندارد. برای این‌که این حزبی است که 2 تا 3 میلیون عضو داد و آن اعضای فعال می‌توانند رئیس جدید برای حزب اختیار کنند.»[6]

2. ولایت فقیه:

زمانی که نمایندگان مجلس خبرگان موضوع ولایت فقیه را مورد بحث و مذاکره قرار داده بودند، اعضای حزب خلق سخت در تلاش بودند تا این بند به تصویب نمایندگان نرسد. به رغم مخالفت‌های نمایندگان حزب خلق مسلمان که در مجلس در موقعیت اقلیت قرار داشتند، اصل ولایت فقیه با دفاع دکتر شهید بهشتی و رای اکثریت قاطع نمایندگان به تصویب نهایی رسید.

3. همه‌پرسی قانون اساسی:

حزب خلق مسلمان نیز با قانون اساسی به مخالفت پرداخته بودند و مردم را از شرکت در انتخابات برحذر می‌داشتند.[7] پس از برگزاری همه‌پرسی قانون اساسی و حضور مردم در این همه‌پرسی، در شهرهای آذربایجان به بهانه دفاع از مرجعیت به ایجاد آشوب و اغتشاش دست زدند و صدا و سیما را به تصرف خود درآورند و مرتب اخبار تحریک‌آمیز پخش می‌کردند. روزنامه خلق مسلمان در یکی از شماره‌های خود به نقل از آیت الله شریعتمداری این گونه تیتر زده بود که: «اگر توافق‌ها مو به مو اجرا نشود امنیت آذربایجان را تعهد نمی‌کنیم».[8] پس از این آشوب‌ها، آنها اقدامات خود را به شهرهای قم، مشهد، تهران نیز گسترش دادند.

2. فرجام حزب

به دنبال این اقدامات، طیف وسیعی از مردم به خیابان‌ها ریختند، به گونه‌ای‌ که در تهران حدود 2 میلیون نفر در مقابل سفارت آمریکا گرد هم آمدند و عملکرد حزب خلق را همسو با برنامه‌ها و سیاست‌های آمریکا و اسرائیل دانستند.[9]

موج اعتراضات مردمی و درخواست انحلال حزب از آیت الله شریعتمداری، باعث شد ایشان در روز یکشنبه 16/10/1358 با صدور بیانیه‌ای انحلال حزب جمهوری خلق را اعلام کند. نهایتاً در روز 22/10/1358 دوازده‌نفر از عاملان اغتشاشات به حکم دادگاه انقلاب تبریز به دار آویخته شدند.[10]