علل بزه دیدگی یا عوامل پیش زمینه ای تهاجم

بزه دیده کسی است که یک خسارت قطعی به تمامیت شخصی او وارد آمده است و اکثر افراد جامعه هم به این مسئله اذعان دارند. براساس نظر سازمان ملل متحد بزه دیدگان کسانی هستند که به طور فردی یا گروهی متحمل خسارت شده‌اند. این خسارت بویژه در زمینه‌های مربوط به آسیب به تمامیت جسمی یا روانی، رنج روحی، خسارت مادی و وارد شدن لطمه بزرگی به حقوق اساسی افراد می‌باشد. این خسارت ناشی از افعال یا ترک افعال است که: 1- قوانین جزایی یک دولت عضو را نقض می‌کند. 2- نشان دهنده تخلف از مقررات حقوقی است که در زمینه حقوق بشر برای بزه دیدگان جرایم از یک طرف، و برای سوء استفاده از قدرت از طرف دیگر در سطح بین المللی شناخته شده‌اند. بزه دیده عنصری از وضعیت ماقبل بزهکاری یا وضعیت پیش جنایی است. گسن وضعیت ماقبل بزهکاری را این گونه تعریف می‌کند: مجموعه‌ای از اوضاع و احوال خارجی که مقدم بر عمل مجرمانه بوده و تدارک آن را شامل می‌شود.‌

عزت عبدالفتاح دو نوع بزه دیده را می‌شمارد:

1- بزه دیده ویژه که همان شخص حقیقی است که صدمه‌ای به وی وارد آمده است. 2- بزه دیده غیر ویژه که منظور از آن موسسات بزه دیده هستند خواه اجتماعی باشند یا حقوقی. « پل سپارویچ» در کتاب خود «بزه دیده شناسی » ابراز می‌دارد که بزه دیدگان اشخاصی هستند که هنوز از علائم و عوارض ناشی از حادثه رنج می‌برند وی در کنار مفهوم بزه دیده از عبارت «باز ماندگان» نیز برای اشخاصی که قبلا بزه دیده بوده‌اند ولی در حال حاضر بزه دیده محسوب نمی‌شوند استفاده می‌نماید.

بزه دیدگی دارای علل وعوامل زیستی، روانی و اجتماعی به شرح ذیل است:

الف) عوامل خطر زای زیست شناختی:

1- سن: کودک و سالمند بیش از سایرین درمعرض بزه دیدگی قرار دارد؛ کودک به خاطر تلاش مستمرش برای جستجو و کسب هیجانات قوی مانند بازیهای خطرناک و نیز به خاطر وضعیت وابستگی‌اش در خانواده در معرض خطر بزه دیدگی قرار دارد و سالمند به سبب ضعف فیزیکی و بویژه اختلال مشاعر، آسیب پذیر است.

2- جنس: از لحاظ آماری زنان بیشترین تعداد بزه دیدگان در خانواده و یا بیرون از خانواده را تشکیل می‌دهند. البته گاها مردان به دلیل دید قالبی مربوط به این مسئله نمی‌توانند به راحتی شکایت کرده چرا که هنوز سرویس‌های پذیرش و دستگاه قضائی واقعا نپذیرفته‌اندکه مرد می‌تواند بزه دیده زن و فرزندانش قرار بگیرد.

3- وضعیت جسمی: کاستیهای جسمانی یک عامل خطر زا می‌باشد مانند معلول جسمی یا روانی، حالت مستی و یا ... که مصرف الکل و داروهایی که مصرف مداوم آنها اعتیاد می‌آورد گذر به عمل تهاجمی را آسان می‌گرداند. می‌توان در ذیل این عنوان موارد متفات دیگری را نیز گنجاند: فرد خارجی، اخراجی از کار و مهاجرکه دارا ی ویژگی‌های بزه دیده زای «بزه اسطوره‌ای» تبیین شده به وسیله «رنه ژیرار» بوده و به طور منظم توسط مقامات مربوطه بویژه در مواقع بحران به شدت سرکوب می‌شود.

ب) عوامل اجتماعی:

1- مشاغل خطر ناک: راننده‌های تاکسی، پلیس‌ها و...2- بزهکاران: اینان اغلب به دلیل شیوه زندگی پرخطر و تلاش مستمرشان برای جستجو و کسب لذت قربانی می‌شوند 3- شیوه زندگی: رفت و آمد در مکانهای خطرناک 4- شرایط اجتماعی و اقتصادی: فقر و اخراج از کار دو عامل بزه دیده زا هستند. زندگی در مناطق مشهور به «محیط بزهکار» نیز چنین است. در مقابل تمول آشکار نیز نظر بزهکاران را به سوی خود جلب می‌کند.5- انزوای مکانی: به طور مثال شخص دور افتاده از خانواده (مهاجر، دانشجو و...) همچنین خانه دور افتاده، پارکینگ بدون نگهبان و...

ج) عوامل روانشناختی:

1- صفات نامطلوب: سهل انگاری و بی‌توجهی، طمع، بخل، اعتماد افراطی، بدگمانی آسیب شناختی (رفتارهای محتاطانه افراطی باعث جلب توجه مجرمان می‌شود) 2- تبعیض‌های متعدد و بویژه تبعیض‌های شغلی 3- نقش گذشته خاص فرد: گاهی اوقات یک دستور صریح خانوادگی تعیین می‌کند که یکی از اعضا ی خانواده به حکم انسجام گروه خانوادگی ضرورتاً در موقعیت یک بزه دیده قرار بگیرد. براساس مکتب شیکاگو و از لحاظ روانکاوی این نوعی «انگ زنی» بوده حاکی از یک فرایند همانند سازی با آرزوهای والدین می‌باشد. در این راستا پرسشنامه‌های بزه دیدگی و پرسشنامه هایی که فرد با پرکردن آنها به بزه‌های ارتکابی خود اقرار می‌کند (پرسشنامه‌های بزهکاری آشکار) این امکان را فراهم می‌آورد که ارتباط شدید بین بزهکار بودن و بزه دیده شدن را ملاحظه کنیم.