پرسش و پاسخ: مفهوم و موارد استعمال فتنه

پرسش:

مفهوم فتنه چيست و در چه مواردي در قرآن استعمال شده است؟

پاسخ:

آزمايش و امتحان يک سنت همگاني الهي است و تاثير بسزايي در سعادت، شقاوت، پاداش و کيفر انسان ها دارد، همه انسان ها بايد از حقيقت امتحان و آزمايش آگاه و با راه هاي صحيح برون رفت از آزمايش الهي آشنا گردند.

واژه هايي که در قرآن کريم معادل آزمايش و امتحان استعمال شده است، عبارتند از: بَلاء، فتنه و امتحان. از ميان اين سه واژه، بيشترين استعمال مربوط به واژة فتنه با مشتقاتش مي باشد و کمترين آن مربوط به واژة امتحان است که حداكثر۳ مورد در قرآن استعمال شده است.

«فتنه» در اصل به معناي آزمايش است. کلمة «فتنه» همان مفهوم امتحان و آزمايش را دارد، البته «فتنه» را از اين جهت فتنه گويند که چيزي است که انسان را به خود مشغول مي کند و امتحان بودنش به همين است.

«فتنه» در اصل به معني قرار دادن طلادر کوره است. آزمايشي براي تصفيه از ناخالصي هاست. پس به هر گونه امتحان و آزمايشي که براي آزمودن ميزان اخلاص انسان ها انجام مي گردد، اطلاق شده است.(تفسير نمونه، ج۲۱، ص۱۶۷)

در قرآن براي واژه فتنه وجوه و معاني زير استعمال شده است:

1- آزمايش: «آيا مردم گمان کردند همين که بگويند: «ايمان آورديم»، به حال خود رها مي شوند و آزمايش نخواهند شد؟!» (عنکبوت ۲-۱) «ما پيش از اينها قوم فرعون را آزموديم» (دخان ۱۷)

2- شرک: «و با آنها پيکار کنيد! تا فتنه (و بت پرستي، و سلب آزادي از مردم ،) باقي نماند» (بقره ۱۹۳) «فتنه ( و بت پرستي ) از کشتار هم بدتر است!» (بقره ۱۹۱)

3- خواسته و فرزند: «اموال و فرزندانتان فقط وسيله آزمايش شما هستند» (تغابن ۱۵)

4- کفر: «اما آنها که در قلوبشان انحراف است، به دنبال متشابهاتند، تا فتنه انگيزي کنند (و مردم را گمراه سازند)» (آل عمران ۷)، «آنها پيش از اين (نيز) در پي فتنه انگيزي بودند، و کارها را بر تو دگرگون ساختند (و به هم ريختند)» (توبه ۴۸)

5- بزه: «بعضي از آنها مي گويند: «به ما اجازه ده (تا در جهاد شرکت نکنيم)، و ما را به گناه نيفکن»! آگاه باشيد آنها ( هم اکنون ) در گناه سقوط کرده اند و جهنم، کافران را احاطه کرده است!» (توبه ۴۹)

6- عذاب کردن: (نحل ۱۱۰)، «و از مردم کساني هستند که مي گويند: «به خدا ايمان آورده ايم!» اما هنگامي که در راه خدا شکنجه و آزار مي بينند، آزار مردم را همچون عذاب الهي مي شمارند» (عنکبوت ۱۰)

7- کشتن: «هنگامي که سفر مي کنيد، گناهي بر شما نيست که نماز را کوتاه کنيد اگر از فتنه (و خطر) کافران بترسيد زيرا کافران، براي شما دشمن آشکاري هستند.» (نساء ۱۰۱)، «(در آغاز) هيچ کس به موسي ايمان نياورد، مگر گروهي از فرزندان قوم او ( آن هم ) با ترس از فرعون و اطرافيانش، مبادا آنها را شکنجه کنند زيرا فرعون، برتري جويي در زمين داشت و از اسرافکاران بود»! (يونس ۸۳)

8- سوختن: «و آنچه پروردگارشان به آنها بخشيده دريافت مي دارند، زيرا پيش از آن (در سراي دنيا) از نيکوکاران بودند!» (ذاريات ۱۶)، (کساني که مردان و زنان باايمان را شکنجه دادند سپس توبه نکردند، براي آنها عذاب دوزخ و عذاب آتش سوزان است!) (بروج ۱۰)

روزنامه كيهان، شماره 21152 به تاريخ 17/6/94، صفحه 8 (معارف)